Eva Besnyö - De bevrijde camera

Groots overzicht van de fotograaf die de twintigste eeuw een gezicht gaf

5 september 2026 – 31 januari 2027
 

Fotograaf Eva Besnyö (1910 – 2003) was niet alleen getuige van, maar ook drijvende kracht achter de emancipatie van de fotografie. Samen met haar tijdgenoten experimenteerde zij vrijelijk met een nieuwe beeldtaal: weg van de schilderkunst, gericht op de werkelijkheid, van dichtbij en vol dynamiek.

Dit najaar presenteert Fotomuseum Den Haag één van de grootste overzichtstentoonstellingen ooit van Eva Besnyö’s werk. Deze is samengesteld uit foto’s uit de eigen collectie, de omvangrijkste Besnyö-verzameling ter wereld. Tegen de achtergrond van een ingrijpend veranderend Europa volgt de tentoonstelling Besnyö’s levensloop: van haar eerste ervaringen met de camera in Boedapest en haar vormende jaren in het rauwe Berlijn van de jaren dertig tot haar leven en carrière in Bergen en later Amsterdam, waar zij deel uitmaakte van een vooruitstrevend creatief netwerk. Ook de Tweede Wereldoorlog, die diepe sporen naliet, en haar betrokkenheid bij de Dolle Mina-beweging in de jaren zeventig krijgen een plaats. Met vintageafdrukken, archiefmateriaal, tijdschriften, brieven en persoonlijke documenten biedt de tentoonstelling een rijk beeld van Besnyö’s oeuvre én van de twintigste eeuw, waarin politieke omwentelingen en de strijd voor vrouwenemancipatie nauw verweven zijn met haar leven en werk. 

"Besnyö beschikte niet alleen over een uitzonderlijk fotografisch talent, maar ook over ondernemerschap. Vanuit haar positie als migrant wist zij zich telkens een plek te verwerven binnen toonaangevende kunstenaarskringen, haar eigen praktijk op te bouwen met foto-opdrachten en initiatieven te ontplooien die de fotografie verder brachten, waaronder de baanbrekende tentoonstelling Foto ’37 in het Stedelijk Museum Amsterdam.” - Margriet Schavemaker, algemeen directeur Kunstmuseum en Fotomuseum Den Haag
 

Nieuwe Fotografie 

Stilistisch behoort een groot deel van Eva Besnyö’s werk tot de Nieuwe Fotografie, een stroming waar de camera werd gebruikt om de wereld op een nieuwe, objectieve en experimentele manier te laten zien. Verassende camerastandpunten, sterke diagonale lijnen en heldere composities zijn hier kenmerkend voor. Met een scherpe blik legt ze mensen, steden, architectuur en maatschappelijke veranderingen vast. Haar foto's tonen de wereld zoals die was: modern, dynamisch en voortdurend in beweging.
 

In de voetsporen van een eeuw 

De tentoonstelling volgt Besnyö's levensloop, te beginnen bij haar jeugd in Boedapest en haar verhuizing naar Berlijn. Samen met haar toenmalige geliefde John Fernhout verruilde ze in 1932 Berlijn voor Bergen, waar ze een innige vriendschap opbouwde met haar schoonmoeder Charley Toorop. Via haar schoonfamilie belandde ze in de artistieke voorhoede van Nederland. De Tweede Wereldoorlog markeert een cesuur in haar leven. De Joodse Besnyö moest onderduiken en haar werk kwam stil te liggen. In het naoorlogse Nederland richtte ze haar camera op een samenleving in verandering: van de wederopbouw tot de vrouwenemancipatie, waarvan haar foto's van Dolle Mina inmiddels iconische documenten zijn. Naast foto’s en persoonlijke documenten van Besnyö, zijn ook een zelfportret van Charley Toorop en stoelen van Gerrit Rietveld in de tentoonstelling te zien. Deze toevoeging onderstreept hoezeer Besnyö onderdeel uitmaakte van de artistieke kring in Nederland in de jaren dertig.
 

Grootste collectie Besnyö 

In 2023 verwierf Fotomuseum Den Haag / Kunstmuseum Den Haag een belangrijke collectie van 341 afdrukken van fotograaf Eva Besnyö. Al deze foto’s zijn door Besnyö zelf of onder haar toezicht afgedrukt in de donkere kamer. De collectie bevat onder andere het bekende portret van het jongetje met de bas, portretten van kunstenaarsvrienden zoals Charley Toorop en Violette Cornelius, en het straatbeeld gemaakt op de Starnberger Straße in Berlijn met de voor haar zo kenmerkende diagonalen lijnen.

Deze collectie was in bezit van Iara Brusse, de dochter van Besnyö. De verwerving van de collectie is mogelijk gemaakt door een combinatie van aankoop en schenking, met steun van het Erik Bos Fonds.  
 

Publicatie 

Bij de tentoonstelling verschijnt de gelijknamige publicatie ‘Eva Besnyö – De bevrijde camera’. Met tekstbijdragen van Maurits de Bruijn, Nienke Coers, Margriet Schavemaker, Iris Sikking, Lou Stoppard en Willemijn van der Zwaan.  Het fotoboek is vormgegeven door Hans Gremmen en wordt uitgegeven door Hannibal Books. 
 

Biografie 

Eva Besnyö (1910 – Laren 2003) werd geboren in Boedapest. Ze kreeg als tiener een camera van haar vader en dit bleek een doorslaggevend moment voor de rest van haar leven. In Boedapest nam ze les bij de bekende fotograaf József Pécsi, die haar mede aanspoorde om in 1930 naar Berlijn te vertrekken om verder te gaan met fotografie. Door het opkomende fascisme werd ze gedwongen om in 1932 naar Nederland te verhuizen, waar ze al snel bekendheid verwierf als professioneel fotograaf. Besnyö speelde een cruciale rol in de ontwikkeling van de Nederlandse fotografie in de 20e eeuw. Ze was een van de bekendste figuren binnen de stroming Nieuwe Fotografie in Nederland, die zich kenmerkte door een moderne, experimentele aanpak en een focus op alledaagse onderwerpen.

Naast haar artistieke werk was Besnyö ook maatschappelijk betrokken. In de jaren '70 zette ze haar fotografie in als middel om aandacht te vragen voor vrouwenrechten. Haar fotografisch oeuvre omvat een breed scala aan onderwerpen, variërend van portretten en straatfotografie tot landschappen en abstracte composities. Eva Besnyö overleed op 12 december 2003 in Laren.

Deze tentoonstelling wordt mede mogelijk gemaakt door Gemeente Den Haag, VriendenLoterij, Erik Bos Fonds, Vereniging Vrienden van Kunstmuseum Den Haag en V-fonds. 

Het onderzoek voorafgaand aan tentoonstelling en publicatie is tot stand gekomen met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar fonds voor Onderzoek naar Moderne en Hedendaagse kunst)